Συμβουλές Υγείας

Επιστροφή στα άρθραΣυμβουλές ΥγείαςΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΜΑΣ PHARMA PLUS LINK
  • Αδελφική ζήλια Αδελφική ζήλια

Αδελφική ζήλια: Ένα «αγκάθι» στην οικογένεια

Η ζήλια περιγράφεται σαν ένα τρίγωνο, τις τρεις πλευρές του οποίου αποτελούν το υποκείμενο (εκείνος που ζηλεύει), το αντικείμενο της ζήλιας και ο αντίζηλος. Στην αδελφική ζήλια ο αντίζηλος είναι το μικρό –και σπάνια το μεγαλύτερο– αδελφάκι και αντικείμενο της ζήλιας η αγάπη της μητέρας, αν και οι θιασώτες της ψυχανάλυσης θεωρούν ως πρώτο αντίζηλο τον πατέρα.

Ζηλεύουμε, επειδή αποζητούμε την αποκλειστικότητα, και μάλιστα από τις πρώτες ημέρες της ζωής μας, καθώς πρωταρχική ανάγκη του βρέφους, προκειμένου να προστατευτεί και να επιβιώσει, είναι να κυριαρχήσει πάνω στη μητέρα του και να είναι το μοναδικό άτομο που εκείνη θα φροντίζει. Όταν ένα νέο παιδί έρχεται στην οικογένεια, οι ισορροπίες αλλάζουν, το πρόσωπο «λατρείας» στρέφει τη φροντίδα αυτή στο νεογέννητο και το πρώτο παιδί, ακόμη και πολύ μικρής ηλικίας, βιώνει ένα έντονο αίσθημα απογοήτευσης. Ποιος του παίρνει τη μαμά του;

«Το αδελφάκι σου, όταν βγει από την κοιλιά, θα σου φέρει ένα παιχνίδι»

Οι γονείς επαναλαμβάνουν το μοτίβο μιας συμπεριφοράς που βασίζεται στο ψέμα και τον «παραλογισμό», υιοθετώντας τεχνικές που γενιές τώρα χρησιμοποιούνται για να αντιμετωπιστεί η αδελφική ζήλια με μυθοπλασία: Το δώρο που θα φέρει το νεογέννητο αδελφάκι, το μωρό που η μαμά δεν θα αγαπήσει όσο το πρώτο της παιδάκι, τα κακά παιδιά που ζηλεύουν τα αδελφάκια τους και άλλες ιστορίες που λέγονται για να αναχαιτίσουν τη ζήλια, στην πραγματικότητα, πυροδοτούν το αίσθημα της ανασφάλειας, το οποίο με τη σειρά του εντείνει το αίσθημα της ζήλιας.

Η ζήλια δεν είναι χαρακτηριστικό των κακών παιδιών, αλλά όλων των φυσιολογικών παιδιών, και βέβαια κανένα νεογέννητο δεν φέρνει δώρα από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων. Γιατί λοιπόν διαιωνίζεται αυτή η τακτική; Μάλλον εξαιτίας του φόβου των γονιών να αντιμετωπίσουν ένα συναίσθημα ενίοτε ανεξέλεγκτο, αλλά και λόγω της άγνοιάς τους γύρω από το συναίσθημα του παιδιού που ζηλεύει. Και, καθώς κατά βάθος δεν ανησυχούν τόσο για την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού που βασανίζεται από τη ζήλια, αλλά για την ασφάλεια του μικρότερου (και στα μάτια τους ασθενέστερου παιδιού), επιστρατεύουν ακόμη και απειλές ή και τιμωρίες. Έτσι, το παιδί, που ήδη νιώθει παραγκωνισμένο με τον ερχομό του νέου προσώπου στην οικογένεια, όχι μόνο χάνει τα «προνόμιά» του, αλλά υφίσταται και επιπλήξεις, αν, για παράδειγμα, ακουμπήσει με άπλυτα χέρια το μωρό, το ξυπνήσει κ.λπ.

Ο ρόλος των γονέων

Οι επιστήμονες της ψυχικής υγείας προειδοποιούν τους γονείς ότι ο ερχομός ενός νέου παιδιού δημιουργεί εχθρικά, ανταγωνιστικά και κτητικά συναισθήματα στο μεγαλύτερο παιδί, ενώ πολλά παιδιά, ακόμη κι αν φαινομενικά ξεπεράσουν το συναίσθημα της ζήλιας, εξακολουθούν να βιώνουν το αίσθημα της «αδικίας». Σε κάποιες περιπτώσεις το συναίσθημα αυτό σκιάζει για χρόνια, ή και για μια ολόκληρη ζωή, την αδελφική σχέση. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί πολύ αργότερα, όταν για παράδειγμα βλέπει κανείς «αγαπημένα» αδέλφια να συγκρούονται για μικροδιαφορές σε θέματα περιουσιακά ή να διακόπτουν την επικοινωνία τους, εξαιτίας μιας ασήμαντης αφορμής.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς; Πάντως σίγουρα όχι να πιέζουν το μεγαλύτερο παιδί τους να αγαπά, να φροντίζει, να προσέχει και να μοιράζεται τα πάντα με το μικρότερο αδελφάκι του.

Αν είστε στη δύσκολη θέση των γονιών-διαιτητών σε ένα χωρίς έλεος παιχνίδι αντιζηλίας, τότε:

  • Απενοχοποιήστε το παιδί που ζηλεύει και επιτρέψτε του να εκφράσει τα αρνητικά του συναισθήματα – φυσικά όχι με πράξεις επιθετικές προς το άλλο παιδί.
  • Απενοχοποιηθείτε και οι ίδιοι, και μην ενδίδετε στις υπερβολικές απαιτήσεις του παιδιού σας, επειδή θεωρείτε ότι το πληγώσατε φέρνοντας στον κόσμο το αδελφάκι του. Με αυτό τον τρόπο υποχωρείτε από τον ρόλο του ισχυρού της οικογένειας και αφήνετε ένα μικρό παιδί έρμαιο των παρορμήσεών του να κυριαρχεί φαινομενικά στην οικογένεια.
  • Μη μαλώνετε, αλλά και μην παραχαϊδεύετε το παιδί που ζηλεύει. Αφήστε το να βιώσει τη ματαίωση, καθώς η εξέλιξη του ατόμου θεμελιώνεται στην αντοχή που θα επιδείξει στις απαραίτητες αναπτυξιακά μικρές ή μεγάλες ματαιώσεις.
  • Αφιερώστε του χρόνο, ο οποίος, αν και περιορισμένος, λόγω της ύπαρξης δύο ή και περισσότερων παιδιών, μπορεί να γίνει ποιοτικός και εξαιρετικά ωφέλιμος.Αποφύγετε τα ψέματα, όπως «μόνο εσένα αγαπάμε, όχι το μωρό, που όλο κλαίει…». Τα παιδιά είναι αρκετά έξυπνα για να διακρίνουν το ψέμα και πολύ πιθανόν να χάσουν την εμπιστοσύνη τους απέναντί σας.
  • Βάλτε του όρια. Η οριοθέτηση είναι σημαντική, όχι μόνο επειδή τα όρια συγκρατούν το παιδί, αλλά και επειδή του προσφέρουν συναισθηματική ασφάλεια. Μάθετε να λέτε «όχι» ή «αυτό δεν επιτρέπεται» χωρίς να νιώθετε ότι το πληγώνετε ακόμη περισσότερο.
  • Μην ταυτίζεστε συναισθηματικά με το παιδί και μην πενθείτε μαζί του τη χαμένη αποκλειστικότητα. Να θυμάστε ότι η αποκλειστικότητα δεν υπάρχει στην κοινωνία. Ούτε στον μικρόκοσμο του παιδιού –η δασκάλα είναι δασκάλα όλων των παιδιών– ούτε στον κόσμο των μεγάλων. Όσο πιο νωρίς το συνειδητοποιήσει, και μάλιστα σε ένα περιβάλλον ασφαλές, όπως αυτό της οικογένειας, τόσο το καλύτερο για το παιδί σας.