Άρθρα από φαρμακοποιούς του δικτύου μας

Επιστροφή στα άρθρααπό φαρμακοποιούς του δικτύου μαςΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΜΑΣ PHARMA PLUS LINK

Αλλεργίες: Οδηγίες για την υιοθέτηση αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης

Στις ανεπτυγµένες χώρες, οι αλλεργίες αποτελούν τις πιο κοινές χρόνιες ασθένειες, καθώς εµφανίζονται στον γενικό πληθυσµό σε ποσοστό 15-30%. Τα τελευταία 20 µε 30 χρόνια, µάλιστα, έχουν αυξηθεί σηµαντικά, κυρίως λόγω της υιοθέτησης του δυτικού σύγχρονου τρόπου ζωής, των καυσαερίων, του καπνίσµατος, των αρχιτεκτονικών προδιαγραφών στα αστικά κέντρα, αλλά και λόγω της επιµήκυνσης της περιόδου της άνοιξης και του καλοκαιριού, εξαιτίας της κλιµατικής αλλαγής. Σε κάποιο βαθµό, συµβάλλει και η κληρονοµικότητα.

Παθολογία

Με τον όρο «αλλεργία» εννοείται η παθολογική κατάσταση κατά την οποία ο οργανισµός αντιδρά απέναντι σε αβλαβείς περιβαλλοντικές ουσίες, που ονοµάζονται αλλεργιογόνα.

Ως αλλεργιογόνα µπορούν να δράσουν ορισµένες τροφές, όπως τα αυγά, τα ψάρια, τα θαλασσινά, οι φράουλες κ.ά. (τροφική αλλεργία), φάρµακα, όπως η πενικιλίνη και οι αντιοροί (π.χ. αντιτετανικός ορός), σκιαγραφικά σκευάσµατα που χρησιµοποιούνται στην ακτινολογία (φαρµακευτική αλλεργία), καλλυντικά, χρώµατα, η γύρη διάφορων φυτών, φτερά και τρίχες ζώων, η σκόνη κ.ά.

Τα αλλεργιογόνα εισέρχονται στον οργανισµό µέσω της αναπνοής και της δερµατικής επαφής, αλλά επίσης και µε την τροφή ή και µε έγχυση (ένεση). Όταν ο οργανισµός έλθει σε επαφή µε το αλλεργιογόνο, το ανοσοποιητικό του σύστηµα θέτει σε λειτουργία τους αµυντικούς µηχανισµούς της χηµικής και κυτταρικής ανοσίας, µε σκοπό την εξουδετέρωση του αντιγόνου. Απελευθερώνονται έτσι διάφορες ουσίες, όπως η ισταµίνη, που θα προκαλέσουν µια ταχεία φλεγµονώδη αντίδραση, οδηγώντας σε φτάρνισµα, ερυθρότητα, κνησµό κτλ.

Συµπτώµατα

Τα βασικά –ή καλύτερα τα πιο συνήθη– συµπτώµατα της αλλεργίας είναι αυτά που εκδηλώνονται στα σηµεία επαφής µας µε το εκάστοτε αλλεργιογόνο. Τα πιο συχνά συµπτώµατα είναι:

1. ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Φτάρνισµα, ρινική συµφόρηση, καταρροή, κνησµός στη µύτη, στον ουρανίσκο και στα αυτιά, που συνοδεύεται από ερυθρότητα στον επιπεφυκότα, µε κνησµό, δακρύρροια ή/και οίδηµα των βλεφάρων, βήχας, βραχνάδα, συριγµός κατά την εισπνοή ή εκπνοή, δύσπνοια και βλέννα στο βρογχικό δένδρο.

2. ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ:  Αποστροφή για τη συγκεκριµένη τροφή, ναυτία, έµετος, δυσκολία στην κατάποση, ερυγές, κοιλιακά άλγη, διάρροια, δυσκοιλιότητα και τυµπανισµός.

3. ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΡΜΑ: Εξανθήματα, με πιο συνήθη τα κνιδωτικά (κόκκινα ανάγλυφα, με κνησμό, μεταναστευτικά διάφορων μεγεθών) και τα εκζεματικά (κόκκινα, υγρά ή ξηρά, επίπεδα ή ψηλαφητά με έντονο συνήθως κνησμό, που συνήθως εμφανίζονται στο πρόσωπο, στον λαιμό ή στις κλειδώσεις). Το οίδημα των βλεφάρων, των χειλέων και των γεννητικών οργάνων είναι επίσης συχνό σύμπτωμα υπερευαισθησίας που αναπτύσσεται στο δέρμα.

4. ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Αρχικά ταχυκαρδία, στη συνέχεια υπόταση, αρρυθμίες, βραδυκαρδία και καρδιακή ανεπάρκεια σε περιπτώσεις αναφυλακτικού σοκ.

5. ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Κατάπτωση, ανησυχία, ζάλη και απώλεια των αισθήσεων επί αναφυλαξίας.

Περίπου το 90% των συμπτωμάτων είναι δερματικά, το 70% προέρχονται από το αναπνευστικό σύστημα, το 30-40% από το γαστρεντερικό και το 10-45% από το κυκλοφορικό. Στα παιδιά, οι πλέον σοβαρές αντιδράσεις εκδηλώνονται από το αναπνευστικό, ενώ στους ενήλικες από το καρδιαγγειακό. Μερικές φορές συμμετέχουν στην αντίδραση περισσότερα του ενός ή και όλα τα παραπάνω συστήματα, οπότε μιλάμε για αναφυλαξία, τη σοβαρότερη μορφή αλλεργικής αντίδρασης. Εάν στην αναφυλακτική αντίδραση προστεθεί και η πτώση της αρτηριακής πίεσης, τότε πρόκειται για αναφυλακτικό σοκ, το οποίο παρατηρείται στην περίπτωση τροφικής ή φαρμακευτικής αλλεργίας, ή ακόμη και στην περίπτωση τσιμπήματος από μέλισσες ή σφήκες.

Διάγνωση

Ο πλέον αξιόπιστος τρόπος διάγνωσης μιας αλλεργίας είναι το δερματικό τεστ αλλεργίας, το οποίο μέσα σε 30 λεπτά εντοπίζει τα αλλεργιογόνα που είναι υπεύθυνα για τα συμπτώματα του συγκεκριμένου ασθενούς. Κατά τη δοκιμασία αυτή, εισάγεται στο δέρμα μια πολύ μικρή ποσότητα από τα διάφορα αλλεργιογόνα, με αποτέλεσμα να εκδηλώνεται ερυθρότητα στη δερματική περιοχή που εγχύθηκαν οι «ένοχες» αλλεργιογόνες ουσίες.

Αντιμετώπιση των αλλεργιών

Η αποφυγή έκθεσης στο αλλεργιογόνο αποτελεί τον μόνο φυσικό τρόπο αντιμετώπισης της αλλεργίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αλλεργία μπορεί να αντιμετωπιστεί και με βαθμιαία έκθεση στην ουσία, αλλά αυτό εμπεριέχει κινδύνους και πρέπει να αποφασίζεται και να παρακολουθείται από τον θεράποντα ιατρό.

Για την αντιμετώπιση των αλλεργιών λαμβάνονται αντιισταμινικά φάρμακα. Τα αντιισταμινικά αποτελούν φάρμακα εκλογής για την ανακούφιση από τα συμπτώματα της εποχιακής και ολοετούς αλλεργικής ρινίτιδας, της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας, της οξείας και χρόνιας κνίδωσης, του δερμογραφισμού, του αγγειοοιδήματος και άλλων αλλεργικών αντιδράσεων από μεταγγίσεις αίματος ή πλάσματος, φάρμακα, τροφές ή φυσικά αίτια. Χορηγούνται επίσης, κυρίως ενδοφλεβίως, ως συμπληρωματικά φάρμακα της αδρεναλίνης σε συστηματικές αναφυλακτικές και αναφυλακτοειδείς αντιδράσεις ή σοκ. Λόγω της κατασταλτικής τους δράσης επί του κεντρικού νευρικού συστήματος, κυρίως των πρώτης και δεύτερης γενιάς αντιισταμινικών, η χρήση τους ενδείκνυται επίσης για την αντιμετώπιση της ναυτίας των ταξιδιωτών, του ιλίγγου, των εμβοών, της νόσου Meniere, καθώς και του εμετού. Τα νεότερης γενιάς αντιισταμινικά, τα οποία συνήθως πλέον προτιμώνται, δεν προκαλούν υπνηλία. Σε κάποιες περιπτώσεις, επιλέγεται η χορήγηση κορτικοστεροειδών στον ασθενή από του στόματος, ενέσιμα ή διαδερμικά.

Σε κάποιους ασθενείς συνιστάται και η λήψη δισκίων που περιέχουν συστατικά από εκχυλίσματα των φυτών Luffa operculata (οικ. Cucurbitaceae) και Hydrastis Canadensis (οικ. Ranunculaceae), με γνωστή αντιισταμινική δράση. Τα βότανα Scutellariae baicallensis (σκαφίδιο της Βαϊκά- λης) (οικ. Lamiaceae) και Boswellia serata (οικ. Burseraceae) είναι επίσης γνωστά για την αντιφλεγμονώδη και αντιαλλεργική τους δράση.

Για την ανακούφιση από τα συμπτώματα της ρινίτιδας, γίνονται ρινικές πλύσεις με θαλασσινό νερό, και μάλιστα υπέρτονο, για να διευκολυνθεί η αποσυμφόρηση, ενώ χρησιμοποιούνται αποσυμφορητικά, αντιισταμινικά ρινικά σπρέι ή σπρέι που περιέχουν εκχυλίσματα από τα φυτά Luffa operculata (οικ. Cucurbitaceae) και Hydrastis Canadensis (οικ. Ranunculaceae). Η θεραπεία του άσθματος περιλαμβάνει ειδικά αντιφλεγμονώδη και βρογχοδιασταλτικά σπρέι για εισπνοές.

Για την αντιμετώπιση της επιπεφυκίτιδας, χρησιμοποιούνται αντιισταμινικά κολλύρια, ενώ η ξηροφθαλμία, που συχνά τη συνοδεύει, αντιμετωπίζεται με τη χρήση κολλυρίων που περιέχουν υαλουρονικό νάτριο.

Πρόληψη

Εάν είναι γνωστό το είδος των αλλεργιογόνων και η ακριβής εποχή έναρξης της αλλεργίας, π.χ. όταν πρόκειται για την εποχιακή αλλεργία της άνοιξης, σε ένα συγκεκριμένο άτομο, μπορεί να ξεκινήσει η πρόληψη ή η ελαχιστοποίηση των συμπτωμάτων με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η αποφυγή εμφάνισης των συμπτωμάτων μπορεί να περιλαμβάνει επίσης τη μετακίνηση του ατόμου σε γεωγραφικές περιοχές με διαφορετική χλωρίδα, άρα και ανθοφορία. Οι ανοιξιάτικες αλλεργίες προλαμβάνονται επιτυχώς με την ειδική ανοσοθεραπεία (εμβόλια απευαισθητοποίησης), είτε με τη μορφή ενέσεων είτε σε υπογλώσσιες σταγόνες ή δισκία, η οποία είναι μακροχρόνια και πιο ριζική θεραπεία από τη φαρμακευτική.

Στην πρόληψη εκδήλωσης αλλεργιών, κυρίως των εποχιακών, συμβάλλει και η λήψη βιταμινών Α, C και E, του συνενζύμου Q10, του σεληνίου, φλαβονοειδών και κουερσετίνης, που παρουσιάζουν ισχυρή αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη και αντιαλλεργική δράση. Μάλιστα, η κουερσετίνη καλό θα ήταν να λαμβάνεται τουλάχιστον για ένα μήνα πριν από την αναμενόμενη έξαρση των συμπτωμάτων της εποχιακής αλλεργίας (προληπτικά), αλλά και καθ’ όλη τη διάρκειά της. Η λήψη βιταμινών του συμπλέγματος Β και της βιταμίνης D συμβάλλει, εκτός των άλλων, στην ενίσχυση της άμυνας του οργανισμού και, βάσει πρόσφατων μελετών, προλαμβάνει και την εκδήλωση του άσθματος. Η βρωμελαΐνη και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (EPA/DHA), μέσω της αντιφλεγμονώδους δράσης τους, τείνουν να μειώνουν τα συμπτώματα της αλλεργίας, ενώ φαίνεται να δρουν και προληπτικά, εμποδίζοντας την εκδήλωσή της.

Τα προβιοτικά ενισχύουν την εντερική χλωρίδα, η οποία προστατεύει τον οργανισμό από αλλεργιογόνα, τοξίνες, παθογόνα μικρόβια και οτιδήποτε προσβάλλει τον οργανισμό. Η λήψη προβιοτικών κρίνεται μάλιστα απαραίτητη στην περίπτωση του εκζέματος. Στους ενήλικες, ένας συνδυασμός των προβιοτικών Lactobacillus salivarius και Bifidobacterium breve βρέθηκε πρόσφατα ότι βελτιώνει τα συμπτώματα της ατοπικής δερματίτιδας καλύτερα από ό,τι το εικονικό φάρμακο (placebo). Υπάρχουν επίσης ενδείξεις που καταδεικνύουν ότι η λήψη προβιοτικών μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά και θεραπευτικά.

Τέλος, το milk thistle (Silybum marianum, οικ. Asteraceae, ή γαϊδουράγκαθο) μπορεί να προλάβει την εκδήλωση βρογχόσπασμου, που  πυροδοτείται από την έκκριση της ισταμίνης. Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει ότι το milk thistle καταπραΰνει τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας και του άσθματος, σε συνδυασμό με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή ή και τη λήψη άλλων αντιοξειδωτικών.

Οι κυριότερες αλλεργικές παθήσεις είναι:

  • Η αλλεργική ρινίτιδα
  • Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα
  • Το άσθμα
  • Η ατοπική δερματίτιδα
  • Η κνίδωση / το αγγειοοίδημα
  • Η αναφυλαξία (από τροφές, φάρμακα, τσιμπήματα εντόμων)
  • Η τροφική αλλεργία
  • Η δερματίτιδα εξ επαφής (από φάρμακα, καλλυντικά, μέταλλα, χημικά)
  • Η ηωσινοφιλική γαστρεντεροπάθεια
  • Τα προβλήματα που σχετίζονται με τη ρινίτιδα, όπως η παραρρινοκολπίτιδα και η ωτίτιδα
  • Οι φυσικές αλλεργίες (άσκηση, ζέστη, κρύο, πίεση).

 

 

Από την φαρμακοποιό Μαρία Κατσέλου, Pharm.D., M.Sc., Ph.D., από το φαρμακείο "Χαϊμαλάς Παναγιώτης" στο River West.