Συμβουλές Υγείας

Επιστροφή στα άρθραΣυμβουλές ΥγείαςΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΜΑΣ PHARMA PLUS LINK

Εθισμένοι στα social media

Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός του 2018, ο Μαρκ Μπένιοφ, πρόεδρος του Salesforce, παραλλήλισε τον εθισμό στα social media με τον εθισμό του καπνίσματος, προτείνοντας κρατικό έλεγχο στις εταιρείες όπως το Facebook, με τον ίδιο τρόπο που το υπουργείο Υγείας βάζει περιορισμούς στις καπνοβιομηχανίες, δίνοντας προτεραιότητα στην ασφάλεια των καταναλωτών και όχι στα έσοδα των εταιρειών. Κάποιοι θεώρησαν ότι ήταν ακραίος ο παραλληλισμός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με μια θανατηφόρα συνήθεια. Είχαν δίκιο;

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Σήμερα υπάρχουν πάνω 2,32 δισ. χρήστες του Facebook, που αυξάνονται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Κάθε μέρα στέλνονται 500 εκατ. tweets, ανεβαίνουν στο Instagram 95 εκατ. φωτογραφίες, ενώ κάθε λεπτό της ώρας ανεβαίνουν στο YouTube 400 ώρες βίντεο.

Η γοητεία των social media

Τελικά, όλος ο πλανήτης εθίστηκε σε κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ούτε που το φανταζόταν. Όμως δεν ήταν δύσκολο, καθώς υπάρχουν λογικές εξηγήσεις γι’ αυτό.

Οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικά όντα. Έχουμε ανάγκη να συνδεθούμε και να αλληλεπιδράσουμε με άλλους ανθρώπους. Επιζητούμε πολύ συχνά να νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου.

Έχουμε ανάγκη από επιβράβευση για τις πράξεις και τις σκέψεις μας, είτε από likes και περισσότερους ακόλουθους είτε από χαμογελαστά emoji. Αυτό το άκομψο «μάρκετινγκ» του εαυτού μας μετατρέπει ουσιαστικά τους φίλους σε πελάτες και ανταμείβεται συνήθως από ανθρώπους που ούτε καν γνωρίζουμε, από τη στιγμή που μπορούμε να γίνουμε «φίλοι» με οποιονδήποτε.

Φοβόμαστε μήπως κάτι χάνουμε. Ο όρος FOMO (Fear Of Missing Out) εισήχθη το 2004 για να περιγράψει την αγωνία μας ότι χάνουμε κάτι σημαντικό, μία από τις βασικότερες κινητήριες δυνάμεις του μάρκετινγκ. Σε έρευνα του 2013, 67% των χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης ομολόγησαν ότι φοβούνταν πως θα έχαναν κάτι χωρίς τη δόση τους από social media. 

Το «εγώ» χρειάζεται βήμα. Και του το παρέχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το «εγώ» μας έχει ανάγκη από αναγνώριση και είναι διατεθειμένο να φτάσει στα άκρα (αποκαλύπτοντας πολύ ιδιωτικές πληροφορίες), αν βρει ένα κοινό το ακούσει. Όμως ο εγωκεντρισμός, η μοναξιά και η έλλειψη αυτοπεποίθησης δεν λύνονται με likes και ψηφιακές καρδούλες.

Είναι η χημεία του εγκεφάλου μας. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ έδειξε ότι η αποκάλυψη προσωπικών πληροφοριών online ενεργοποιεί ένα σημείο του εγκεφάλου που ενεργοποιείται και όταν παίρνουμε μέρος σε ευχάριστες δραστηριότητες.

Είναι σχεδιασμένα έτσι. Στην πραγματικότητα, τα social media είναι σχεδιασμένα για να μας βυθίζουν στον κόσμο τους: αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο τους (γι’ αυτό και λαμβάνουμε ειδοποιήσεις από το Facebook για το παραμικρό που συμβαίνει). Όσο περισσότερο έχουν την προσοχή μας, τόσο μεγαλύτερα έσοδα εξασφαλίζουν. Και μάλιστα είναι σχεδιασμένα όχι απλώς να μας απασχολούν για όλο και περισσότερο χρόνο, αλλά και να χειραγωγούν τα συναισθήματά μας. Ο ίδιος ο Μαρκ Zούκερμπεργκ σε άρθρο του ομολόγησε: «Οι εργαζόμενοι στο Facebook δεν είναι ψυχολόγοι που εργάζονται για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας, αλλά ορισμένες από τις τακτικές που έχει αναπτύξει η εταιρεία έχουν σχεδιαστεί για να προκαλέσουν ψυχολογικές αντιδράσεις στους ανθρώπους».

Πόσο εθισμένοι είστε;

Κάντε στον εαυτό σας αυτές τις απλές ερωτήσεις:

  • Όταν δεν είστε στο Ίντερνετ, περνάτε πολύ χρόνο με τη σκέψη των social media ή σχεδιάζοντας να τα χρησιμοποιήσετε;
  • Έχετε όλο και μεγαλύτερη επιθυμία να χρησιμοποιήσετε social media;
  • Χρησιμοποιείτε τα social media, για να ξεχάσετε προσωπικά προβλήματα;
  • Προσπαθείτε, ανεπιτυχώς, κατά καιρούς να μειώσετε τη χρήση των social media;
  • Νιώθετε ανησυχία ή θλίψη όταν δεν μπορείτε να χρησιμοποιήσετε social media;
  • Χρησιμοποιείτε τα social media τόσο πολύ, που αυτό έχει αρνητικές επιπτώσεις στην εργασία, τις σχέσεις ή τις σπουδές σας;

Αν απαντήσετε θετικά σε 1-2 ερωτήσεις, τότε η σχέση σας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ρόδινη και ίσως να βλέπατε μεγάλα οφέλη από μια «ψηφιακή αποτοξίνωση», δηλαδή περιορισμό του χρόνου που περνάτε σε αυτά. Θα μπορούσατε να το πετύχετε με μερικές κινήσεις, όπως απενεργοποίηση του ήχου των ειδοποιήσεων στο κινητό σας τηλέφωνο, ακόμη και απενεργοποίηση κάποιων ειδοποιήσεων, θέτοντας στον εαυτό σας κανόνες, όπως να ελέγχετε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όχι συχνότερα από μία φορά την ώρα ή να αποφεύγετε την πρόσβαση σε αυτά για κάποιο διάστημα της ημέρας.

Αν απαντήσατε θετικά στις περισσότερες ερωτήσεις, τότε είναι πιθανόν να είστε πραγματικά εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να χρειάζεστε διάγνωση από κλινικό ψυχολόγο ή ψυχίατρο, όπως συμβαίνει με όλες τις ψυχολογικές διαταραχές. Το 2011 η κλινική Mayo ήταν η πρώτη που άρχισε να μελετά την υπερβολική χρήση των social media και βρήκε ότι τα συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά που αντιμετωπίζουν άνθρωποι εθισμένοι στο αλκοόλ ή τα ναρκωτικά.

Έκτοτε, ο εθισμός στα smartphones και γενικά τις οθόνες, που συνδέεται στενά με τον εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει γίνει καθημερινή έννοια. Πλέον είναι σαφές ότι η χρήση των social media για κάποιους συνδέεται με πολλά ψυχολογικά προβλήματα, όπως άγχος, κατάθλιψη, μοναξιά και διαταραχή έλλειψης προσοχής/υπερκινητικότητας, με αποτέλεσμα μια συμπεριφορά τουλάχιστον προβληματική. Ο εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι μόνο ενοχλητικός. Σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. όταν ένας οδηγός ελέγχει το κινητό του) γίνεται επικίνδυνος για όλους.

Οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι η εικόνα μας σε όλη την ψηφιακή μας ζωή φιλτράρεται και ωραιοποιείται, για να ανταποκριθεί σε ιδεώδη που δύσκολα κατακτώνται και σχεδόν ποτέ δεν είναι 100% αληθινά, ακόμα κι αν (ή καλύτερα ειδικά όταν) πρόκειται για πρωταθλητές του είδους, όπως η Κιμ Καρντάσιαν ή οι άπειρες διασημότητες του Ιnstagram με ταλέντο στη ματαιοδοξία και το «ρετούς».

Πάσχετε από «σελφίτιδα»;

Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν πλέον ως ασθένεια την εμμονή μας να ανεβάζουμε φωτογραφίες μας στο Διαδίκτυο. Αν βγάζετε 3 selfi την ημέρα, αλλά δεν τις «ποστάρετε», έχετε οριακή «σελφίτιδα». Αν βγάζετε και «ποστάρετε» 3 selfi την ημέρα, έχετε οξεία «σελφίτιδα» και, αν «ποστάρετε» πάνω από 6 selfi την ημέρα, έχετε χρόνια «σελφίτιδα».

Ψηφιακή αποτοξίνωση

Στον συνδεδεμένο κόσμο στον οποίο ζούμε, δεν είναι εφικτό να απαγορεύσουμε σε κάποιον να έχει πρόσβαση σε όλες τις «έξυπνες» συσκευές. Η λύση είναι η ελεγχόμενη χρήση, και όχι η αποχή.

Καθένας μας είναι υπεύθυνος για τη χρήση των σελίδων του. Ωστόσο, καθώς το Facebook και οι άλλες τεχνολογικές εταιρείες αρνούνται να αναλάβουν τις ευθύνες τους (μπορούν, για παράδειγμα, να εντοπίσουν τους υπερβολικούς χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και να τους παράσχουν συμβουλές για το πώς θα περιορίσουν τον χρόνο που περνούν στις σελίδες τους, όπως γίνεται ήδη με εκείνους που επισκέπτονται συχνά ιστότοπους για να παίξουν τυχερά παιχνίδια), ίσως ήρθε η ώρα να διαδραματίσουν οι κυβερνήσεις έναν καθοριστικό ρόλο στη μείωση της υπερβολικής χρήσης των social media, του «όπιου του λαού», και να θέσουν όρια στο πόσο αυτά μας χειραγωγούν, εμπορεύονται τις προσωπικές μας πληροφορίες ή μας αφήνουν στο έλεος τρολ και προπαγανδιστών. Όπως δηλαδή κάνουν τα κράτη με μέτρα εναντίον των καπνοβιομηχανιών. Και πρέπει να ληφθούν τώρα τα μέτρα, όσο ο αριθμός των εθισμένων είναι ακόμη μικρός, πριν προκύψει μια παγκόσμια επιδημία.