Συμβουλές Υγείας

Επιστροφή στα άρθραΣυμβουλές ΥγείαςΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΜΑΣ PHARMA PLUS LINK

Η φροντίδα του ανοσοποιητικού συστήματος: Υπόθεση για όλες τις εποχές

Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ένα περίπλοκο δίκτυο εξειδικευμένων ιστών, οργάνων, κυττάρων και χημικών που προστατεύουν τον ξενιστή από μολυσματικούς παράγοντες και άλλες επιβλαβείς προσβολές. Αν και αυτοί οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι πολύ περίπλοκοι, μπορούν να περιγραφούν στο επίπεδο δύο βασικών μηχανισμών: ανατομικοί ή φυσιολογικοί φραγμοί (δέρμα, βλεννογόνοι, μεμβράνες, θερμοκρασία, pH, τοπικά ένζυμα κ.ά.) και έμφυτη ανοσία, που περιλαμβάνει εξειδικευμένα κύτταρα και ουσίες του ανοσοποιητικού συστήματος (π.χ. κύτταρα ΝΚ, κυτοκίνες – ιντερφερόνη-γ, μακροφάγα και κοκκιοκύτταρα).

Συνολικά, το ανοσοποιητικό μας σύστημα κάνει μια αξιοσημείωτη δουλειά, καθώς μας υπερασπίζεται από μικροοργανισμούς που προκαλούν ασθένειες. Αλλά μερικές φορές αποτυγχάνει: ένα μικρόβιο εισβάλλει με επιτυχία και μας κάνει να αρρωσταίνουμε. Είναι δυνατόν να παρέμβουμε σε αυτήν τη διαδικασία και να δημιουργήσουμε μια θεωρητικά τέλεια ανοσοαπόκριση;

Πώς μπορούμε να το ενισχύσουμε;

Η ιδέα της ενίσχυσης της ανοσίας μας ήταν ανέκαθεν ενδιαφέρουσα, αλλά πολλές φορές έχει αποδειχθεί αρκετά ασαφής. Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ακριβώς αυτό: ένα σύστημα, όχι μια ενιαία ή μονοσήμαντη οντότητα. Για να λειτουργήσει καλά απαιτεί ισορροπία και αρμονία. Υπάρχουν ακόμα πολλά που οι ερευνητές δεν γνωρίζουν για τα δομικά στοιχεία και τις αλληλοσυνδέσεις τους στη δημιουργία της ανοσολογικής απόκρισης. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν επιστημονικά αποδεδειγμένες άμεσες σχέσεις μεταξύ του τρόπου ζωής και της ενισχυμένης ανοσολογικής λειτουργίας.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι επιπτώσεις του τρόπου ζωής στο ανοσοποιητικό σύστημα δεν είναι σημαντικές και δεν πρέπει να μελετηθούν. Οι επιστήμονες διερευνούν τις επιπτώσεις της διατροφής, της άσκησης, της ηλικίας, του ψυχολογικού στρες και άλλων παραγόντων στην ανοσοαπόκριση. Εν τω μεταξύ, οι γενικές στρατηγικές υγιεινής διαβίωσης έχουν νόημα, καθώς πιθανώς βοηθούν την ανοσοποιητική λειτουργία και συνοδεύονται από άλλα αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία, όπως η καλή καρδιαγγειακή υγεία.

Υγιεινοί τρόποι ενίσχυσης του ανοσοποιητικού μας συστήματος

Η πρώτη μας γραμμή άμυνας είναι να επιλέξουμε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το να ακολουθούμε τις γενικές οδηγίες καλής υγείας είναι το καλύτερο βήμα που μπορούμε να κάνουμε προς τη φυσική διατήρηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Κάθε μέρος του σώματός μας, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού συστήματος, λειτουργεί καλύτερα όταν προστατεύεται από περιβαλλοντικές επιθέσεις και ενισχύεται από στρατηγικές υγιεινής ζωής, όπως αποφυγή καπνίσματος, διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε φρούτα και λαχανικά, τακτική άσκηση, διατήρηση του σωστού σωματικού βάρους, κατανάλωση αλκοόλ με μέτρο, επαρκής ύπνος, λήψη μέτρων αποφυγής των μολύνσεων, όπως συχνό πλύσιμο των χεριών και καλό μαγείρεμα των τροφών (ειδικά των ζωικών), κατά το δυνατόν μείωση του άγχους, ενημέρωση για όλα τα συνιστώμενα εμβόλια.

Διατροφή, συμπληρώματα διατροφής και το ανοσοποιητικό μας σύστημα

Όπως σε κάθε μάχη, ο στρατός του ανοσοποιητικού συστήματος «βαδίζει με το στομάχι του». Οι υγιείς πολεμιστές του ανοσοποιητικού συστήματος χρειάζονται καλή, τακτική τροφή. Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει από καιρό ότι οι άνθρωποι που ζουν σε συνθήκες φτώχειας και έχουν υποσιτισμό είναι πιο ευάλωτοι σε μολυσματικές ασθένειες. Γενικά, υπάρχουν ακόμη σχετικά λίγες μελέτες αναφορικά με τις επιπτώσεις της διατροφής στο ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων. Παρά ταύτα, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι διάφορες ελλείψεις θρεπτικών συστατικών –για παράδειγμα, ψευδαργύρου, σεληνίου, σιδήρου, χαλκού, φολικού οξέος και βιταμινών Α, Β, C και Ε– μεταβάλλουν την ανοσοαπόκριση στους ζωικούς οργανισμούς.

Τι μπορούμε να κάνουμε; Αν υποψιαζόμαστε ότι η διατροφή μας δεν καλύπτει όλες τις ανάγκες μας σε θρεπτικά συστατικά –ίσως, για παράδειγμα, δεν μας αρέσουν τα λαχανικά–, η λήψη ενός ημερήσιου συμπληρώματος πολυβιταμινών και ανόργανων συστατικών μπορεί να φέρει οφέλη για την υγεία, πέρα από πιθανώς ευεργετικά αποτελέσματα στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Σε γενικές γραμμές, έχει προταθεί μια ποικιλία σκευασμάτων για τη διατήρηση της καλής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Μεταξύ αυτών των προσεγγίσεων είναι και η πρόσληψη συγκεκριμένων διατροφικών/θρεπτικών συστατικών, όπως ο ψευδάργυρος, το σελήνιο, ο σίδηρος, ο χαλκός, το β-καροτένιο, οι βιταμίνες A, D, C, και E, το φυλλικό οξύ, καθώς και φυτικά ή βοτανικά προϊόντα με αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Η βασική θεώρηση πίσω από τον βιολογικό μηχανισμό δράσης αυτών των συστατικών είναι ότι επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τα δομικά στοιχεία του ανοσοποιητικού συστήματος, βελτιώνοντας την ανοσολογική απάντηση του οργανισμού σε επιβλαβείς προσβολές. Τα παραπάνω μέταλλα και θρεπτικά συστατικά προσλαμβάνονται είτε από τις τροφές, είτε από συμπληρώματα διατροφής. Είναι, πάντως, γενική αρχή ότι τα τελευταία δεν θα πρέπει να αντικαθιστούν μια ισορροπημένη διατροφή και έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής.

Αλλά μεταξύ αυτών των πολυάριθμων διατροφικών συστατικών, ποια έχει αποδειχθεί ότι διαθέτουν τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα στους μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος; Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) είναι ο οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παρέχει επιστημονικές συμβουλές και γνωστοποιεί τους υπάρχοντες και τους αναδυόμενους κινδύνους που συνδέονται με την τροφική αλυσίδα. Παράλληλα, η EFSA καθορίζει και το κανονιστικό/ρυθμιστικό πλαίσιο με βάση το οποίο γίνεται η τεκμηρίωση των ισχυρισμών διατροφής και υγείας για διάφορα διατροφικά προϊόντα.

Ειδικότερα για τη βιταμίνη C, η οποία ίσως αποτελεί και την πιο μελετημένη βιταμίνη, η EFSA δέχεται, μεταξύ άλλων, τη θετική δράση της τόσο στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος, όσο και στην προστασία του γενετικού υλικού (DNA), των πρωτεϊνών και των λιπιδίων από το οξειδωτικό στρες, αλλά και στη μείωση της κόπωσης.

Σχετικά με τον ψευδάργυρο, η EFSA θεωρεί, μεταξύ άλλων, ότι υπάρχει ικανή επιστημονική τεκμηρίωση, που σχετίζεται με τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, την προστασία του γενετικού υλικού (DNA), των πρωτεϊνών και των λιπιδίων από οξειδωτική βλάβη κ.ά.

Παρόμοιες δράσεις έχουν τεκμηριωθεί και για άλλες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Τέλος, αναφορικά με τα φυτικά ή βοτανικά συστατικά, φαίνεται ότι η δράση τους τόσο στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, όσο και στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων οφείλεται στην ιδιότητά τους να τροποποιούν την παραγωγή των προσταγλανδινών, των κυτοκινών, αλλά και την γονιδιακή έκφραση ενζύμων (π.χ. COX-2), που παίζουν σημαντικό ρόλο στον καταρράκτη της φλεγμονής και συνεπώς στην ικανότητα του οργανισμού να απαντήσει ανοσολογικά με επάρκεια έναντι ιών, βακτηρίων ή ακόμα και αλλεργιογόνων.

Συμπερασματικά, είτε προσπαθούμε να προλάβουμε είτε να αντιμετωπίσουμε μια νοσογόνο κατάσταση, το ανοσοποιητικό μας σύστημα είναι το σημαντικότερο όπλο που διαθέτουμε. Στο χέρι μας είναι να το ενισχύσουμε, προσέχοντας γενικότερα την υγεία μας και λαμβάνοντας ιδιαίτερα μέτρα προστασίας του, όταν αυτό καθίσταται αναγκαίο.

 

Από τον Εμμανουήλ Γ. Πέτρουιατρό, Medical Affairs Director, Lavipharm Hellas Α.Ε.