Συμβουλές Υγείας

Επιστροφή στα άρθραΣυμβουλές ΥγείαςΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΜΑΣ PHARMA PLUS LINK

Καληνύχτα και καλή τύχη

Υπάρχουν μικρές ή μεγάλες περίοδοι στη ζωή των παιδιών όπου τα αγγελούδια μας δεν παραδίδονται αμαχητί στην αγκαλιά του Μορφέα.

Η πιο δύσκολη περίοδος είναι βέβαια η βρεφική, με την πλειοψηφία των νέων γονιών –κυρίως των μαμάδων που θηλάζουν– να βρίσκουν τον χαμένο τους ύπνο μετά τους 10-12 μήνες, καθώς τότε το παιδί αρχίζει να νυστάζει «στην ώρα του» και να κοιμάται συνεχόμενα για τουλάχιστον επτά ώρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κανόνας για κάθε ηλικία. Ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού, αλλά και με ορισμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες, τα προβλήματα του ύπνου ποικίλλουν: μπορεί να αφορούν από το ξενύχτι και τον διακεκομμένο ύπνο μέχρι, σπανιότερα, την υπνοβασία και τον νυχτερινό τρόμο.

Ύπνε, που παίρνεις τα παιδιά

Ο παιδίατρος συνιστά στους γονείς τον λιγότερο αλλά και τον μεγαλύτερο χρόνο διάρκειας του ύπνου, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες οδηγίες του Αμερικανικού Ιδρύματος για τον Ύπνο, τα παιδιά 3-5 ετών πρέπει να συμπληρώνουν 10-13 ώρες ύπνου, προκειμένου να εξασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού τους. Όσο μεγαλώνει το παιδί, τόσο μειώνονται οι ανάγκες του για ύπνο. Φαίνεται, πάντως, ότι το κατώτατο όριο αφορά το «κλασικό» οκτάωρο. Ακόμη κι αν χάσουν μία μόνο ώρα του ύπνου που χρειάζονται, τα παιδιά κατά τη διάρκεια της ημέρας θα παρουσιάσουν μεγαλύτερη αδυναμία συγκέντρωσης.

Τι μπορεί να ταράξει τον ύπνο του;

Εκτός από τις ιώσεις, ειδικά εκείνες που αφορούν το ανώτερο ή κατώτερο αναπνευστικό σύστημα, τα παιδιά μπορεί να ξυπνήσουν «φυσιολογικά» επειδή πεινούν, διψούν ή είναι σε ηλικία που ακόμη λερώνουν το κρεβάτι τους.

Ωστόσο ένα ποσοστό παιδιών παρουσιάζει διαταραχές ύπνου που, ανάλογα με τη μορφή και την έντασή τους, αντιμετωπίζονται είτε με δοκιμασμένα «κόλπα» είτε με τη βοήθεια των ειδικών:

Το «ξενύχτι» των γονιών: Ένα παιδί-νυχτοπούλι έχει συνήθως γονείς-νυχτοπούλια. Αυτό δεν αφορά μόνο τις γενετικές πληροφορίες που έχει κληρονομήσει, οι οποίες μπορεί να ορίζουν το βιολογικό του ρολόι διαφορετικά από την πλειοψηφία των παιδιών, αλλά κυρίως τις «πληροφορίες» που παίρνει από το περιβάλλον του. Ένα «ζωντανό» και θορυβώδες σπίτι, όπου οι ρυθμοί δεν πέφτουν πριν από τις 9-10 μ.μ., με τους «μεγάλους» να μαγειρεύουν, να εργάζονται ή να διασκεδάζουν, είναι το πλέον ακατάλληλο για ύπνο περιβάλλον. Αντίθετα, ένα σπίτι στο οποίο οι ρυθμοί σταδιακά πέφτουν, τα φώτα και οι ήχοι χαμηλώνουν, προετοιμάζει το έδαφος για έναν βαθύ και ξεκούραστο ύπνο.

O μεσημεριανός υπνάκος: Aπό μία ηλικία και μετά –συνήθως μετά τα τρία έτη– ο ύπνος του μεσημεριού δυσκολεύει το παιδί να κοιμηθεί νωρίς το βράδυ.

Το στρες: Αν το παιδί ξαφνικά χάσει τον ύπνο του ή αρχίσει να ξυπνά υπερβολικά νωρίς, αναζητήστε τα αίτια στην καθημερινότητά του. Μήπως υπάρχει κάποιος στρεσογόνος παράγοντας που δεν το αφήνει «να κλείσει μάτι»; Συνήθεις αιτίες είναι το διαζύγιο των γονιών, η αλλαγή σχολείου, το bullying ή η αδυναμία προσαρμογής στο καθημερινό πρόγραμμα μετά από διακοπές.

O ύπνος πολύ νωρίς: Αν έχετε «εκπαιδεύσει» το παιδί σας να κοιμάται στις 7 το βράδυ, ενώ ο οργανισμός του, λόγω ηλικίας ή ιδιοσυγκρασίας, δεν χρειάζεται περισσότερες από 10 ώρες για να ξεκουραστεί, είναι φυσικό να ξυπνάει... με τα κοκόρια – και μαζί του κι εσείς. Η λύση είναι σταδιακά να μεταφέρετε αργότερα την ώρα του ύπνου.

Οι εφιάλτες: Όλοι έχουμε βασανιστεί από εφιάλτες σε κάποια περίοδο της παιδικής μας –ειδικά– ηλικίας, όμως ένα ποσοστό 20% των μικρών παιδιών βλέπουν εφιάλτες περισσότερες από μία φορά την εβδομάδα. Τι προκαλεί αυτή τη δύσκολη κατάσταση, που χαλάει τον ύπνο των μικρών καθώς και των γονιών τους; Από τα αθώα αλλά κατά βάθος τρομακτικά παραμύθια (η «Κοκκινοσκουφίτσα» είναι ένα παράδειγμα) μέχρι την αυστηρή παρατήρηση της «κακιάς» δασκάλας στο νηπιαγωγείο ή ο καβγάς των γονιών μπορεί να ξυπνήσουν εφιάλτες, οι οποίοι είναι αθώοι, μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο. Στην περίπτωση που οι εφιάλτες ταράζουν συστηματικά τον ύπνο του παιδιού, η συζήτηση με τον παιδίατρο είναι απαραίτητη. 

Η ακραία περίπτωση: νυχτερινός τρόμος

Είναι ένα –κυριολεκτικά τρομακτικό– επεισόδιο: Το παιδί ουρλιάζει έντρομο με ανοιχτά μάτια και διεσταλμένες τις κόρες, και μοιάζει να μην έχει καμία επαφή με το περιβάλλον. Η κατάσταση αυτή, που μπορεί να διαρκέσει ακόμη και 20 λεπτά, συνοδεύεται από συμπτώματα κρίσης πανικού: ταχυπαλμία, ταχύπνοια και έντονη εφίδρωση. Οι γονείς την πρώτη φορά θεωρούν ότι το παιδί τους έχει δει ένα τρομακτικό όνειρο και προσπαθούν να το «ξυπνήσουν». Ο νυχτερινός τρόμος όμως είναι μία κατάσταση που δεν σχετίζεται με τους εφιάλτες. Η κληρονομικότητα, η κούραση και το στρες είναι πιθανά αίτια, αν και η επιστήμη δεν έχει δώσει ακόμη οριστικές απαντήσεις στο ζήτημα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι εμφανίζεται σε συγκεκριμένες φάσεις ύπνου (ύπνος μη REM ή φάση 4 ή ύπνος χωρίς όνειρα), όταν ο εγκέφαλος είναι κενός από κάθε σκέψη.

Ο παιδίατρος και ενδεχομένως και ο παιδονευρολόγος είναι οι ειδικοί στους οποίους πρέπει να αποταθεί ο γονιός του οποίου το παιδί εμφανίζει συχνά τέτοια επεισόδια. Τα επεισόδια αυτά δεν είναι επικίνδυνα για την υγεία του παιδού, σίγουρα όμως διαταράσσουν την καθημερινότητά του.

Και τα παιδιά που υπνοβατούν;

Το παιδί σηκώνεται από το κρεβάτι του με μάτια συνήθως ανοιχτά, αν και είναι «κοιμισμένο». Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να μιλάει ή να φέρεται παράξενα, χωρίς να έχει συναίσθηση της συμπεριφοράς του. Το επεισόδιο συμβαίνει κατά τις πρώτες ώρες του ύπνου και διαρκεί συνήθως από λίγα λεπτά έως μισή ώρα.

Αρκετά επεισόδια υπνοβασίας δεν γίνονται αντιληπτά από τους γονείς, καθώς αυτοί –μέσα στον ύπνο τους– θεωρούν ότι το παιδί τους σηκώθηκε, για να πάει στην τουαλέτα. Ο κίνδυνος όμως του ατυχήματος είναι πολύ μεγάλος, ειδικά εάν το σπίτι έχει σκάλες ή εάν η πόρτα δεν είναι κλειδωμένη. Επομένως, εάν ο γονιός αντιληφθεί ότι το παιδί του υπνοβατεί, πρέπει απαραιτήτως να πάρει μέτρα ασφαλείας, αλλά και να απευθυνθεί στον παιδίατρο ή και στον παιδονευρολόγο.

Τα επεισόδια υπνοβασίας εμφανίζονται συχνότερα σε παιδιά ηλικίας 4-6 ετών. Η κληρονομικότητα φαίνεται ότι είναι καθοριστικός παράγοντας, καθώς το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει κατά 10 φορές την πιθανότητα εμφάνισης επεισοδίου. Συνήθως όμως η υπνοβασία αφορά ήπια διαταραχή, που σταδιακά υποχωρεί, καθώς το παιδί μεγαλώνει, και σπάνια συνεχίζεται κατά την εφηβεία ή μετά από αυτήν.

Οι «πρώτες βοήθειες»

Η ψυχραιμία και η αγκαλιά της μαμάς και του μπαμπά έχουν ευεργετική επίδραση στα παιδιά που παρουσιάζουν νυχτερινό τρόμο ή ξυπνούν κάθιδρα από κάποιον εφιάλτη. Ακόμη, εάν το παιδί δεν μπορεί να κοιμηθεί καλά, εξαιτίας μιας δύσκολης συναισθηματικά ημέρας ή της σωματικής κακουχίας που του έχει προκαλέσει μία ίωση ή λοίμωξη, δεν είναι απαγορευτικό οι γονείς να κάνουν χώρο στο κρεβάτι τους, για να κοιμηθεί αυτό μαζί τους. Αν όμως το παιδί αποζητά διαρκώς τη συντροφιά των γονιών, για να κοιμηθεί, ή απαιτεί τον δικό του χώρο στο συζυγικό κρεβάτι, τότε αυτοί πρέπει να αναζητήσουν τη συμβουλή ειδικού, προκειμένου να διαχειριστούν μία κατάσταση που, σε ορισμένες οικογένειες, παγιώνεται, προκαλώντας επιπλέον προβλήματα και δυσκολίες σε όλους.

Η ρουτίνα θρέφει τα παιδιά

Οι παιδίατροι συνιστούν στους γονείς να διατηρούν και στα μεγαλύτερα παιδιά μία προσαρμοσμένη στην ηλικία τους βραδινή ρουτίνα: ζεστό μπάνιο, ελαφρύ, αλλά χορταστικό γεύμα, διάβασμα μιας ευχάριστης παιδικής ιστορίας στο κρεβάτι, οτιδήποτε είναι επαναλαμβανόμενο και προετοιμάζει το παιδί ότι πλησιάζει η ώρα του ύπνου.